En Sıcak Konular

Ismet Berkan


Ismet Berkan
0 0 0000

'Oyun teorisi' ve Kürt sorununun çözümü



İlk olarak 1944 yılında ünlü matematikçiler John von Neumann ve Oscar Morgenstern tarafından derli toplu biçimde ortaya atılan ama daha sonra çok sayıda matematikçi tarafından geliştirilen ve hâlâ gelişmeye devam eden bir alan ‘Oyun Teorisi.’ (Türkiye’de daha çok ‘Akıl Oyunları’ filmi sayesinde John Nash’in bu teoriye katkılarıyla biliniyor ama çoğu üniversitemizde matematiksel iktisatla birlikte Oyun Teorisi de uzun yıllardır öğrencilere anlatılıyor.)
Oyun teorisi, ekonomide, genel olarak sosyal bilimlerde, siyaset biliminde, uluslararası ilişkilerde yaygın biçimde kullanılan bir araç. Örneğin, Soğuk Savaş dönemi boyunca ABD ve SSCB ellerinde birbirlerini ve dünyayı imha etmeye yetecek kadar nükleer silah bulunurken ve bu iki ülke birbiriyle konuşmazken bu teori çok işe yaradı, taraflar birbirlerinin olası davranışlarını bu teori sayesinde tahmin etti.
Teori, ilk geliştirildiğinde rekabet halindeki iki ‘oyuncu’nun ilişkisi üzerinde duruyordu. Bu çeşit ‘oyun’lara ‘toplamı sıfır olan oyunlar’ deniyor. Yani, dün de söyledim, birinin kazancı ötekinin kaybı oluyor.
Daha sonra bütün ‘oyun’ların böyle olmadığı, olmak zorunda olmadığı gerçeği kabul edildi. Bazı ‘oyun’ların toplamı sıfır değildi! Örneğin, nükleer yarışın bir nükleer savaşla sona ermesi ihtimali, kazananı olmayan bir savaşı beraberinde getiriyordu. İlk olarak hangi taraf nükleer füzelerini ateşlerse ateşlesin, her iki taraf da otomatik devreye girecek ikinci ve üçüncü dalga saldırılarla ilgili teknolojiyi de edinmişti. Yani nükleer savaş başlarsa kimse kazanmayacak, herkes kaybedecekti!
Savaşın olması hali, toplamın sıfırdan küçük olduğu bir ‘oyun’du. Savaştan sürekli kaçınılması ise toplamın sıfırdan büyük olduğu bir ‘oyun’.
Demek ki, ‘oyun’ların toplamının sıfırdan büyük olabilmesi için bir ‘denge’ hali gerekliydi. İşte geliştirdiği matematikle bu alana katkılarından ötürü Nobel Ekonomi Ödülü alan John Nash, kendi adıyla anılan bir ‘denge’ haline ulaşma yolunu matematikleştirmişti.
***
Peki bizim Kürt sorunumuzda, daha doğru ve daha spesifik adlandırmasıyla ‘terörün sona erdirilmesi’ sorunumuzda oyun teorisinin yardımına başvurulabilir mi?
Elbette başvurulabilir. Esasen hayattaki her durum için bu teoriye başvurulabilir, teorinin güzelliği de burada: Evrensel geçerliğinde!
Türkiye’nin PKK terörüne ‘Kürt sorunu’ adını koyması epey vakit aldı. Yani, PKK terörünün arkasında, o terörün sürdürülebilmesini sağlayan meşru bazı talepler de olabileceğinin kabulü çok zaman aldı.
Soruna ‘Kürt sorunu’ adını koyduktan sonra bile hangi taleplerin meşru hangilerinin gayrimeşru olduğu meselesi tartışmaya açık kaldı, hâlâ tartışılıyor.
Ama mesele şu ki, daha düne kadar Türkiye, PKK ile mücadelenin bir ‘toplamı sıfır olan oyun’ olduğunu varsaydı. Yani, Türkiye teröristleri askeri olarak yenerse kazanmış olacaktı. Oysa zaman içinde Türk Silahlı Kuvvetleri de kabul etti ki, öldürülen her PKK’lının yerine yenisi katılıyordu ve ‘Teröristle mücadele ayrı terörle mücadele ayrı’ydı.
TSK’nın bu söylemi 1997’de ilk kez dile getirmesinin üstünden de epey zaman geçmesi gerekti, ‘terörle mücadele’ için teröre zemin kazandıran bazı yanlış uygulamalardan vazgeçilmesi gerektiğini kabul etmek. (Bu konuda da hâlâ tam bir kabul söz konusu değil, tartışmalar devam ediyor, taa en başa, yani PKK’lı öldürmeye dönmeyi öneren ciddi bir siyasi akım da var. Ama bir sorun var: PKK’lı öldürürken ister istemez TSK da can kaybı veriyor. Geçmişte bu can kayıpları çok fazla gürültüye neden olmazken bugün şehit sayısı ciddi miktarda azaldığı halde her şehit büyük gürültü koparıyor, yani bir anlamda savaşın meşruiyeti toplumda tartışılıyor.)
Şimdi Türkiye’nin geldiği noktayı oyun teorisinin diliyle söyleyecek olursak bu ‘sorun’un ‘toplamı sıfır olan bir oyun’ olmadığını kabul etme noktası.
Çünkü, dün de yazdım, geçmişte biz bunun ‘toplamı sıfır olan bir oyun’ olduğunu sanıyorduk ama aslında kazananı olmayan, her iki tarafın birden kaybettiği bir oyun oynuyorduk.
Yani, biz ona ne isim verirsek verelim, bu ‘oyun’ daha en başından beri ‘toplamı sıfır olmayan bir oyun’du. ‘Oyun’un bu doğasını biz dikkate almadığımız için sonuç ‘kaybet-kaybet’ şeklinde ortaya çıkmıştı. (Allahtan yıllarca eli nükleer savaşı başlatma düğmesinin üstünde duranlar böyle bir hata yapmamıştı!) Oysa, eğer ‘oyun’un doğasını inkâr etmekten vazgeçersek, sonucu ‘kazan-kazan’a çevirebilirdik.
Görebildiğim kadarıyla Türkiye’de hükümet ve daha da önemlisi devlet, artık ‘oyun’un doğasını inkârdan vazgeçti ve sonucu ‘kazan-kazan’a çevirebilmek için çalışmaya başladı.
Şimdi büyük soru şu: ‘Karşı taraf’ diyebileceğimiz PKK da aynı noktaya geldi mi? Onlar da bu ‘oyun’un ‘toplamı sıfır olmayan bir oyun’ olduğunu kabul ediyor mu, etmeye hazır mı ve ‘oyun’u bu adı konmamış kurallar çerçevesinde oynamaya razı mı?
Şimdilik bundan o kadar emin değilim. En basiti iki gündür gelen 34 kişi için yapılan gösteriler, onların hâlâ ‘Benim kazancım senin kaybındır’ düşüncesini, yani ‘toplamı sıfır olan bir oyun’u desteklemekte olduğunu gösteriyor.
Ama isterseniz PKK’nın durumunu ‘oyun teorisi’ açısından analiz etmeyi yarına bırakalım.

radikal



Bu yazı 1,447 defa okundu.






Yorumlar

 + Yorum Ekle 
    kapat

    Değerli okuyucumuz,
    Yazdığınız yorumlar editör denetiminden sonra onaylanır ve sitede yayınlanır.
    Yorum yazarken aşağıda maddeler halinde belirtilmiş hususları okumuş, anlamış, kabul etmiş sayılırsınız.
    · Türkiye Cumhuriyeti kanunlarında açıkça suç olarak belirtilmiş konular için suçu ya da suçluyu övücü ifadeler kullanılamayağını,
    · Kişi ya da kurumlar için eleştiri sınırları ötesinde küçük düşürücü ifadeler kullanılamayacağını,
    · Kişi ya da kurumlara karşı tehdit, saldırı ya da tahkir içerikli ifadeler kullanılamayacağını,
    · Kişi veya kurumların telif haklarına konu olan fikir ve/veya sanat eserlerine ait hiçbir içerik yayınlanamayacağını,
    · Kişi veya kurumların ticari sırlarının ifşaı edilemeyeceğini,
    · Genel ahlaka aykırı söz, ifade ya da yakıştırmaların yapılamayacağını,
    · Yasal bir takip durumda, yorum tarih ve saati ile yorumu yazdığım cihaza ait IP numarasının adli makamlara iletileceğini,
    · Yorumumdan kaynaklanan her türlü hukuki sorumluluğun tarafıma ait olduğunu,
    Bu formu gönderdiğimde kabul ediyorum.





    Diğer köşe yazıları

     Tüm Yazılar 
    • 15 Temmuz 2012 ‘Tanrı Parçacığı’ bize neler vaat ediyor?
    • 10 Mart 2012 Tartışmayı içerikten biçime kaydırmak
    • 25 Haziran 2011 PKK dağdan nasıl iner
    • 26 Şubat 2011 1968 neden 68’de olduysa, şimdi de isyanlar ondan oluyor
    • 26 Aralık 2010 Seçim soruları: AK Parti kaç alacak, ya CHP?
    • 2 Kasım 2010 PKK’nın içine girdiği açmazı görmek
    • 31 Ekim 2010 ‘Kırmızı Kitap’efsanesinin sırları
    • 27 Temmuz 2010 Askeri vesayetin hukuki altyapısı
    • 24 Temmuz 2010 Enerji stratejimiz var mı?
    • 21 Temmuz 2010 Sahiden 12 Eylül'ü mü oylayacağız?
    • 14 Temmuz 2010 İran çelişkileri ve iç politika yansımaları
    • 7 Temmuz 2010 Liderler neden görüşecek, neyi görüşecek?
    • 5 Temmuz 2010 Dindar solcular
    • 3 Temmuz 2010 Kılıçdaroğlu, bu kafayla hiçbir şeyi çözemez!
    • 26 Haziran 2010 Hep aynı denklemin içine sıkışmak
    • 24 Haziran 2010 Eşit yurttaşlığa dayalı demokratik cumhuriyet
    • 13 Haziran 2010 Karpuz gibi ortasından ikiye bölünmüş ülke...
    • 6 Haziran 2010 Mahkûmun açmazı: Hayattaki karşılığı
    • 24 Mayıs 2010 Maalesef bizde hattı muhalefet yoktur, sathı muhalefet vardır
    • 4 Mayıs 2010 Eski defterleri açmak...

    En Çok Okunan Haberler


    Haber Sistemi altyapısı ile çalışmaktadır.
    5,068 µs