En Sıcak Konular

Taha Akyol


Taha Akyol
0 0 0000

Cumhuriyet ve kökleri



31 MART vakası... 'Alaylı askerler' ayaklanması, 'mektepli askerler'in Hareket Ordusu ayaklanmayı bastırmak üzere İstanbul'a gelmiştir.
Hareket Ordusu'nun kumandanı, Almanya'da modern askeri eğitim görmüş Mahmut Şevket Paşa'dır.
24 Nisan 1909 günü Mahmut Şevket Paşa'ya padişahın durumunun ne olacağı soruluyor. Paşa'nın cevabı:
"Bizim vazifemiz asileri bastırmaktır. Padişah hakkında karar vermek Millet Meclisi'ne aittir!"
Dikkat, Meclis hakkında padişah değil, padişah hakkında Meclis karar verecektir! O meclis, "Millet Meclisi"dir.
11 yıl sonra, yine 24 Nisan günü Mustafa Kemal Paşa yeni açılan Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde konuşuyor. Meclis'in açık ve gizli oturumda toplam 6 saat süren fevkalade önemli konuşması... Milli Hareket'in nasıl başladığını ve dayandığı manevi ve siyasi ilkeleri anlatıyor.
Saltanat ve hilafete bağlı olduklarını söylüyor ama diyor ki:
"Padişah ve Halife, yüce Meclis'inizin düzenleyeceği kanuni esaslar dairesinde yerini alacaktır!"
Yine, padişah Meclis hakkında değil, Meclis padişah hakkında karar verecektir! O meclis yine "Millet Meclisi"dir.

Adını koymak
İşte bu sayededir ki Türkiye'de Milli Kurtuluş Savaşı'nı "Millet Meclisi" yürüttü. Devrim Komuta Konseyleri, Halk Kurtuluş Cepheleri, Merkez Komiteleri değil!
23 Nisan 1920'de Meclis açıldığı zaman parlamento usulleri hakkında hiç kimse acemi değildir. Çünkü Tanzimat'la başlayan mahalli nitelikli 'Muhassıl Meclisleri'nden beri Türkiye temsili kurumlara alışmıştır. Özellikle de meşrutiyetler bunu kökleştirmiştir.
Dünyanın birçok yerine cumhuriyeti askeri cuntalar getirdi.
Bizde ise cumhuriyeti, seçilmiş bir Meclis kabul ve ilan etti, öyle bir Meclis ki, üyeleri arasında Gazi'nin siyasi muhalifleri de vardır, demokratiktir.
Bir yıl önce 1 Kasım 1922'de hazırlanmasına ve imzalanmasına muhaliflerin de katıldığı kararlarla Meclis hür iradesiyle saltanatı kaldırmış, hiçbir önemli tepki olmamıştı. Saltanatın kaldırılması zaten cumhuriyet demekti, Atatürk'ün Nutuk'ta belirttiği gibi, 29 Ekim 1923'te adı konulmuştu.

Tarihten gelen inkılap
Cumhuriyetin temel kavramları; mesela tebaa yerine vatandaş, padişah emri yerine milli irade, 'divan' yerine seçilmiş Meclis, 'intisap' yerine hürriyet, 'mertebe' yerine eşitlik... Bu kavramların hepsi Tanzimat'la birlikte gelişen hem hukuki hem kültürel kavramlarımızdır. Tebaa yerine "vatandaşlık" kurumunu getiren kanunun tarihi 19 Şubat 1869'dur mesela.
Peki laiklik?.. 1920'ye kadar aile, miras ve ahval-ı şahsiye dışında bütün hukukumuz laikleştirilmişti.
Cumhuriyet bu uzun modernleşme sürecindeki radikal bir atılımdır.
Gazi Paşa'nın 7 arkadaşını Çankaya'ya çağırıp "Yarın cumhuriyet ilan ediyoruz!" demesi, muhaliflerini siyasi süreç dışında bırakmak için uyguladığı bir taktikti. Cumhuriyeti taktik bir olaya indirgemek, onun tarihimizdeki köklerini, demokratik içeriğini görmemek olur!
Bin yıllık merkezi devlet geleneği, 1820'lerde başlayan modernleşme tarihimiz, Namık Kemal'le gelişen liberal fikirler, mektepler, meşrutiyetler ve meşruluğunu Meclis'ten alan şanlı Milli Mücadele... Atatürk'ün önderlik ettiği cumhuriyetin arkasında bu büyük tarihi birikim vardır.
Elbette "ilelebet payidar olacaktır."

milliyet



Bu yazı 351 defa okundu.






Yorumlar

 + Yorum Ekle 
    kapat

    Değerli okuyucumuz,
    Yazdığınız yorumlar editör denetiminden sonra onaylanır ve sitede yayınlanır.
    Yorum yazarken aşağıda maddeler halinde belirtilmiş hususları okumuş, anlamış, kabul etmiş sayılırsınız.
    · Türkiye Cumhuriyeti kanunlarında açıkça suç olarak belirtilmiş konular için suçu ya da suçluyu övücü ifadeler kullanılamayağını,
    · Kişi ya da kurumlar için eleştiri sınırları ötesinde küçük düşürücü ifadeler kullanılamayacağını,
    · Kişi ya da kurumlara karşı tehdit, saldırı ya da tahkir içerikli ifadeler kullanılamayacağını,
    · Kişi veya kurumların telif haklarına konu olan fikir ve/veya sanat eserlerine ait hiçbir içerik yayınlanamayacağını,
    · Kişi veya kurumların ticari sırlarının ifşaı edilemeyeceğini,
    · Genel ahlaka aykırı söz, ifade ya da yakıştırmaların yapılamayacağını,
    · Yasal bir takip durumda, yorum tarih ve saati ile yorumu yazdığım cihaza ait IP numarasının adli makamlara iletileceğini,
    · Yorumumdan kaynaklanan her türlü hukuki sorumluluğun tarafıma ait olduğunu,
    Bu formu gönderdiğimde kabul ediyorum.





    Diğer köşe yazıları

     Tüm Yazılar 
    • 7 Kasım 2011 KCK ve hukuk
    • 30 Temmuz 2011 Afrika kampanyası
    • 29 Temmuz 2011 Stalinist milliyetçilik!
    • 22 Temmuz 2011 AKP’li bakan İnönü’yü övüyor
    • 20 Temmuz 2011 ‘Makas açılıyor’
    • 18 Temmuz 2011 Totalitarizmi eleştirmek
    • 12 Temmuz 2011 Anayasa da böyle yapılır
    • 7 Temmuz 2011 ‘Usta’ kabine
    • 1 Temmuz 2011 CHP Meclis’e
    • 27 Haziran 2011 Anayasa yapmak
    • 7 Haziran 2011 AKP, CHP, MHP uzlaşır mı?
    • 30 Mayıs 2011 Kürt meselesi nereye?
    • 27 Mayıs 2011 Hukuk ve yargı açısından 27 Mayıs
    • 26 Mayıs 2011 Proje savaşı
    • 19 Mayıs 2011 Ergenekon ve PKK
    • 12 Mayıs 2011 Demirel ve CHP
    • 11 Mayıs 2011 MHP
    • 18 Nisan 2011 2023 Vizyonu
    • 2 Nisan 2011 ‘Bizden yana adalet!’
    • 25 Mart 2011 Türkiye’nin rolü?

    En Çok Okunan Haberler


    Haber Sistemi altyapısı ile çalışmaktadır.
    5,984 µs